فصل بيست و يكم
شيمي
(نيمهٴ دوم سدهٴ دوازدهم)
الف ـ مسلمانان
ابن ارفع رأسَهُ
برهانالدين ابوالحسن علي بن موسي ارفع رأسَهُ جياني، كيمياگر مسلمان، كه در 1196 ـ 1197، در فاس درگذشت. او مجموعهاشعاري راجع به حجرالفلاسفه تأليف كرد، به نام ديوان شذور الذهب في فن السلامات.
ب. لاتيني
دربارهٴ راجر هرفرد ¿ فصل نوزدهم مربوط به رياضيات و اخترشناسي.
دربارهٴ آلن ليلي ¿ فصل هجدهم مربوط به زمينهٴ فلسفي.
تقطير الكل
در سال 1913، ديل1 ادعا كرد كه تاريخ ساختن الكل را ميتوان تا آغاز دورهٴ مسيحي دنبال كرد. روش اين كار ممكن است در اسكندريه كشف شده باشد. هرمان دگرينگ،2 در سال 1917، ضمن مقالهاي تاريخ آن را تا سدهٴ هشتم، پيگيري كرد. با اين همه، دليلي در دست نيست كه پيش از نيمهٴ سدهٴ دوازدهم، واقعاً تقطير الكل صورت گرفته باشد. قديميترين اشاره به الكل در رسالهاي از شخصي معروف به ماگيستر3 سالرنوس به دست آمده، كه در حوالي 1130 ـ 1160،